آیة الله مهدي هادوي‌تهراني، نخستين روحاني اينترنتي در ايران است که از 17 سال قبل، پاسخگويي به پرسش‌هاي ديني در شبکه جهاني اينترنت را آغاز کرده است. وي هم اکنون استاد خارج فقه و اصول حوزه علميه قم، رئيس هيات علمي بعثه مقام معظم رهبري و آشنا به چهار زبان خارجي است.

اين استاد حوزه که براي نخستين بار در اين عرصه، درس خارج خود را با ديتا پروژکتور عرضه کرده و سفرهاي متعدد علمي به خارج از کشور داشته است به پرسش‌هاي مرکز خبر حوزه درباره تحول در حوزه پاسخ داد و بر ضرورت توجه به سنت‌ها و اصالت‌هاي حوزوي تاکيد کرد.

آنچه در پي مي‌آيد حاصل گفت‌وگو با روحاني تحولگرا در حوزه است.

• به نظر شما تحول در حوزه‌هاي علميه تا چه اندازه ضرورت دارد؟

- تحول در حوزه لازم است و حيات يک ساختار پويا، مرهون تحول مستمر آن ساختار است و اين امر دغدغه جديدي براي حوزه نيست، يادم هست در اواخر حيات حضرت امام (ره) برخي از دوستاني که همين ترديد و دغدغه را داشتند با مقام معظم رهبري که در آن موقع رئيس جمهور بودند، تماس گرفتند و قرار شد مقدمات يک اجلاس براي بازنگري در مسائل حوزه فراهم بشود و امام، پيامي دادند که معروف به منشور روحانيت شد و علما، فضلا و مدرسين حوزه مشارکت گسترده اي در آن اجلاس داشتند. بعدها که مقام معظم رهبري مسئوليت رهبري را بر عهده گرفتند: داستان تحول به صورت جدي مطرح بود. به خصوص بعد از اولين سفر رسمي ايشان به قم و سخنراني در مدرسه فيضيه، ستادي در حوزه که مديريت آن با آيت الله استادي بود تشکيل شد. در آنجا به همت جمعي از دوستان فاضل کار کارشناسي مفصلي انجام شد. به هر حال مي‌خواهم عرض کنم که دغدغه تحول در حوزه دغدغه جديدي نيست و همواره در حوزه مطرح بوده است، اما در دوره‌هاي مختلف افت و خيز داشته است.

• پرداختن به موضوع تحول با چه آفت‌هايي ممکن است همراه گردد؟

- عدم شناخت دقيق از ساختار و ارزشهاي نهفته در حوزه باعث مي‌شود که ما محاسن حوزه را در بازسازي آن از دست بدهيم. اگر محاسن بخواهد فداي تحول شود، من تحول را فداي محاسن مي‌کنم. علي رغم اهميت تحول در حوزه، شناخت دقيق حوزه و ارزشهاي حوزوي بسيار مهم است. بازنگري، بازشناخت و احياء سنت‌هاي حوزوي فراموش شد ما را به بسياري از مواردي که که در تحول به دنبالش هستيم، مي رساند. گاهي اوقات اين سئوال را مي‌پرسند که در مجامع علمي دنيا چه چيزهايي است که ما بتوانيم از آنجا الگو بگيريم و در حوزه استفاده کنيم، من معتقدم آنها خيلي چيزي ندارند که به ما بدهند.

• چطور؟

- آنها چيزهايي که دارند از حوزه‌هاي اسلامي گرفته‌اند، يعني اگر شما برويد به دانشگاههاي سوربن، اکسفورد، کمبريج و... مي‌ببينيد اينها سنت‌هاي حوزه‌ها را که در جريان ارتباط اسلام و اروپا و نيز جنگهاي اندلس و صليبي منتقل شده، حفظ کرده اند؛شما معماري سنتي اسلامي را مي‌توانيد در معماري آکسفورد ببينيد، اينها حتي در معماري تحت تاثير بوده اند.

• براي تحول واقعي در حوزه چه بايد کرد؟

- بايد با دقت خود حوزه و توانايي‌هاي حوزه را بشناسيم، يعني به جاي اينکه به فکر اين باشيم که با نگاه به بيرون و الگو گرفتن از مراکز آموزشي بيرون براي حوزه نسخه نويسي کنيم، به فکر بازنگري در ريشه‌ها و هويت اصلي حوزه باشيم. ما الان گرفتار ضعف شده ايم، بايد ببينيم چطور يک روزي حوزه جلوتر از تحولات عالم حرکت مي‌کرده و امروز اين اتفاق نمي‌افتد. حوزه در سنت نبوي و سنت اهل بيت (ع) ريشه دارد. اساسا بنيانگذار حوزه‌هاي علميه، شخص پيامبر اکرم (ص) و در ادامه ائمه اطهار (ع) بوده اند. البته به اين دليل که بروز و ظهور حوزه امام صادق(ع) فراوان شد، آن چه شهرت گرفته در خصوص ايشان است، ولي معنايش اين نيست که ائمه قبلي فاقد اين حلقه‌ها بودند. ما امروز مي‌بينيم که ابن عباس شاگرد تفسيري علي بن ابي طالب (ع) است، واقعا ايشان حوزه درسي به اين معنا داشته است و خود پيامبر اکرم (ص)، اولين معلم و تاسيس کننده حوزه‌هاي علميه بوده است لذا سنت‌هاي موجود در حوزه بسيار ارزشمند است و تغيير ساختار حوزه و بي توجهي به اين سنت ها، امکان از بين رفتن سنت‌ها را دارد.

• توجه امام خميني(ره) به موضوع تحول در حوزه چگونه بوده است؟

- امام(ره)، پيشگام تحول در حوزه بوده است، اگر بخواهيم از کساني که به نوعي در حوزه‌ها تحول ايجاد کردند، نام ببريم با قطعيت مي‌توانيم از امام(ره) نام ببريم که بارزترين چهره در تاريخ تفکر اسلامي است، البته امام(ره) اين نگراني را داشتند که مبادا اصالت‌ها از بين برود، لذا بر فقه سنتي جواهري تاکيد مي‌کردند. در عين حال بايد توجه داشت که فقه سنتي به معناي تقليد از فتاواي گذشتان و يا تکرار آنها نيست که خود امام رحمت الله عليه چنين نکردند.