در سال 2010 نیز یک رهبر دیگر لهستان یعنی رئیس جمهور لخ کازینسکی که قصد داشت برای یادبود کشته شدگان کاتین در محل آن جنایت، مراسمی برگزار کند در یک سانحه هوایی به همراه همسرش و 94 تن از نخبگان لهستان کشته شد. آیا این اتفاق تصادفی بوده است؟ قطعا همین طور است اما مشابهت میان این دوحادثه منجر شده که سوء ظن ها بالا بگیرد و توهم توطئه گسترش پیدا کند.

"اسرار پنهان" ریسمان متصل کننده این حوادث است و به خاطر پنهان بودن، تراژدی تبدیل به یک زخم تاریخی چرکین شده است. بریتانیا هنوز تمام پرونده های مربوط به مرگ جنرال آدیسلاو سیکورسکی، نخست وزیر دولت در تبعید لهستان را منتشر نکرده است. برای دهه ها مسکو از پذیرفتن مسئولیت آنچه که در کاتین رخ داده است امتناع می کند و ولادیمیر پوتین حاضر نیست که در این خصوص عذرخواهی کند. 

در آشفتگی و غم حاصل از حادثه اخیر سقوط هواپیما پچ پچه ها، شایعات و اتهامات شروع به گردش کرده اند. "هواپیما" ی حامل رئیس جمهور لهستان موضوع بحث است چراکه ساخت روسیه است و به تازگی در این کشور مورد بازبینی و سرویس قرار گرفته. دولت روسیه از اعماق وجود از رئیس جمهور کازینسکی متنفر بود چراکه او منتقد امپریالیسم نوین روسیه بود. همچنین روسیه نپذیرفت که او را به مراسم یادبود کاتین در چهارشنبه گذشته دعوت کند بنابراین کازینسکی تصمیم گرفت که خود اقدام به برپایی مراسم یادبود مجزا کند اما در مسیر به آنجا کشته شد. 

گزارش های اولیه این گمان را که سقوط هواپیما بر اثر نقص فنی بوده است رد کرده اند پس آیا اشتباه خلبان دلیل این حادثه بوده است؟ لهستانی های معتقد به نظریه توطئه، سرویس مخفی روسیه را در این خصوص مقصر می دانند و این در حالی است که برخی دیگر بر این نظرند که محافظه کاران روس از طریق خرابکاری در هواپیما به دنبال ضربه زدن به پوتین بوده اند. 

لهستان احساساتی عمیق و رابطه مرموزی با داستان تراژدیک دارد و در این کشور "اکنون" دائما در "گذشته" سرگردان است. الکساندر کواسنیوسکی، رئیس جمهور پیشین لهستان پس از رخ دادن تراژدی اخیر که کاملا در ارتباط با کاتین بود گفت که این مکان نفرین شده است. 

سخن لخ والسا در این خصوص حتی گزنده تر است. او گفت: « این تراژی دوم کاتین است. اولین بار آنها تلاش کردند سر ما را قطع کنند و این دفعه برای بار دیگر نخبگان ما از بین رفتند.» این "آنها" که او بدان اشاره می کند برآمده ازیک ذهنیت تاریخی است و خود اکنون در پس پشت حادثه اخیر قرار گرفته است. 

تنها راه جلوگیری از گسترش دوباره نظریه توهم توطئه این است که تحقیقی شفاف، نور را به زوایای تاریک این مسئله بتاباند. اجتناب کردن و پنهان کاری غریزه طبیعی مسکو است و این مسئله در این مورد منجر به این می شود که حکم تاریخی "توطئه" لااقل برای لهستانی ها باورپذیر شود. شکست در تحقیقات همان چیزی است که انگلیس در 67 سال پیش و به هنگام مرگ سیکورسکی با آن مواجه شد و این امر به نظریه توطئه بال و پر داد. 

در 4 جولای 1943 جنرال سیکورسکی فرمانده کل قوای لهستان که در آن موقع تحت اشغال نازی ها بود با یک هواپیمای بمب افکن هواپیمایی سلطنتی بریتانیا از جبل الطارق عازم انگلستان شد. چند دقیقه بعد ازبلند شدن،هواپیما سقوط کرد و 16 سرنشین آن کشته شدند و خلبان تنها نجات یافته این حادثه بود. 

کمیته تحقیق انگلستان تحقیقات سریع و محرمانه ای را در این خصوص انجام داد. این کمیته خرابکاری را رد کرد اما در پیدا کردن دلیل اصلی این حادثه ناکام ماند و این در حالی است که خلبان ادعا کرد سیستم کنترل او پارازیت داشته است. 

پس ازشکست کمیته تحقیق در یافتن دلیل حادثه نظریه توطئه بلافاصله جوانه زد و از آنزمان تاکنون ادامه یافته است. یکی می گوید نازی ها مسبب حادثه بوده اند، نظریه دیگر حتی سوء ظنی بزرگ تر را متوجه استالین می کند چراکه او ازحذف جنرال سیکورسکی بسیار بهره مند می شد. سه ماه قبل از حادثه سقوط هواپیمای او، سیکورسکی از صلیب سرخ خواسته بود که در خصوص ماجرای کشتار کاتین تحقیق کند و این امر منجر به خشم شدید استالین شد و او دستور به قطع روابط شوروی با دولت در تبعید لهستان داد. 

یک نظریه کشته شدن سیکورسکی را زیر سر یک گروه لهستانی می داند و نظریه ای دیگر مطرح می کند که انگلستان سقوط هواپیمای او را برنامه ریزی کرد تا از طریق آن روابط نزدیک تری با متحد خود شوروی پیدا کند. 

چنانکه مشاهده شد نظریات مختلفی در خصوص مرگ جنرال سیکورسکی وجود دارد و هرکدام هم طرفداران خود را دارند و تا زمانی که آرشیوهای امنیتی انگلیس و شوروی منتشر نشوند حقیقت امر فهمیده نمی شود و سرنوشت رهبر زمان جنگ لهستان در هاله ای ازابهام باقی مانده و هممچنان منبع تنش خواهد بود. 

شاید حقیقت امر این باشد که سقوط هواپیمای سیکورسکی مثلا به این دلیل بوده است که کسی اتفاقی وسایلی را در سیستم هدایت هواپیما گذاشته بود و نیز شاید به همین سادگی اشتباه خلبان دلیل حادثه ای بوده است که در این هفته لهستان را از بسیاری از رهبرانش محروم کرد. اگر چنین است، مردم لهستان خودشان باید حقیقت مسئله را دریابند. 

درخصوص اتفاق اخیر روسیه تا اینجای کار سروصدای خوبی ایجاد کرده است. روس ها قول داده اند که پرونده ای را دراین زمینه باز کنند و لاشه هواپیما را برای انجام تحقیقات جدی در صحنه باقی بگذارند. اما تا زمانی که پوتین کمیسیون تحقیق را رهبری می کند لهستانی ها به هر نتیجه ای در این زمینه با دیده شک خواهند نگریست. روسیه باید از متخصصان لهستانی برای تحقیق دعوت کند تا شاهد تمام جوانب تحقیقات باشند. 

پوتین راه های مختلفی را برای ایجاد یک توافق درخصوص مسئله کاتین رفته است و حتی در هفته گذشته شخصیتی از خود بروز داده است که در همه زمینه ها حاضر به همکاری است و این شانسی برای اوست تا دشمنان قدیمی را با همان نیرویی که از هم دورشان کرده است به یکدیگر نزدیک کند. 

حادثه سقوط هواپیمای رئیس جمهور کازینسکی مانند کشتار کاتین و مرگ ژنرال سیکورسکی به عنوان یک تراژدی در تاریخ لهستان باقی خواهد ماند. حقیقت کشتار کاتین برای نیم قرن پشت دروغ گویی های شوروی پنهان بود، علت واقعی مرگ ژنرال سیکورسکی به خاطر پنهان کاری انگلیسی ها نامشخص است اما این بار و در خصوص مرگ کازینسکی این خود لهستانی ها هستند که باید مشخص کنند واقعا چه اتفاقی رخ داده است وگرنه برگی تازه در دفتر ابهامات تاریخی لهستان گشوده خواهد شد.

^{منبع: تایمز
مترجم: مرتضی اصلاحچی}